2023
2025
2026
©2026 Vân - Nhi Nguyễn
Vietnam Art Collection
August 15th - September 6th, 2026
Created with support from Vietnam Art Collection
Duo video and assemblage/ sculpture artwork in partner with Nguyễn Duy Anh
giả sử nếu ai hỏi, tôi sẽ mô tả tác phẩm này như sau: một bài thơ văn xuôi mang tính chiêm nghiệm về bản chất đa tầng, được kiến tạo bởi ký ức cũng như sự thừa hưởng từ gia đình, về cách chúng ta được cấu tạo từ những mảnh ghép, hình ảnh và dấu vết tiền định của những người đi trước, cùng sự giằng xé giữa khát khao vừa muốn tôn vinh, vừa muốn khước từ sự thừa kế ấy. bài thơ như dòng chảy ý thức đang hồi đáp lại tác phẩm nghệ thuật này. tác phẩm của nhi và duy anh như muốn nói: "đây là điều đang diễn ra với tất cả chúng ta". còn bài thơ của tôi lại muốn bày tỏ “đây là cảm giác khi thực sự sống trong điều đó".
rồi ký ức cũng dần mất đi kiến trúc của mình
giữa mặt tiền và giàn giáo, tình yêu lèn qua kẽ hở rồi tháo tung tất cả. hình hài thay dạng. cụ thể vô cùng, vỡ bung từng mảnh. tôi tự hỏi: thế nào là chất hoá học của sự lãng quên? hay ta cố ý quên, rồi mặc cho thời gian phong hoá phần còn lại? khi ký ức cũng giống như việc cố dựng lại một gian nhà đã bị phá dỡ từ chính đống đổ nát của nó?
proust nói ký ức có hai loại
một là cuộc vận lộn thường nhật để nhớ xem ta đã để cặp kính đọc sách ở đâu. hai là một luồng nhớ nhung sâu hơn, bất chợt dâng lên từ đáy lòng. vào thời khắc chẳng ai ngờ. vì nguyên do chẳng gọi tên được. "chúng ta tưởng rằng mình không còn yêu những người đã khuất nữa, nhưng đó là vì ta không nhớ đến họ: để rồi bất chợt nhìn thấy một chiếc găng tay cũ, ta lại oà khóc."¹
có những ngày tôi sống đời cho thật đẹp. mặc chiếc váy mỏng nhẹ, phủi bụi nơi góc khuất, sắp lại từng món đồ nhỏ trong nhà. tôi tự nhắc mình: những điều ấy, tôi làm cho chính tôi. chỉ gian nhà này thấy tôi trong dáng vẻ ấy. nhưng tôi vẫn ước người còn ở đây, để thấy tôi như thế.
"nhớ một người bằng yêu thương cũng là thêm một lần nói lời từ biệt."² tôi giận dữ biết bao trước nghịch cảnh ấy. vì sao tôi vẫn khao khát ánh nhìn của người? hình ảnh nào của tôi được lưu trữ trong ký ức của người? tôi buộc mình bước tiếp; đi về phía một hành vi khác của yêu thương. như một cách yêu, dành lại cho chính mình.
khoảng cách giữa điều xảy ra và điều tôi nhớ là đã xảy ra cứ thế nới rộng
tôi đang tiến gần hơn đến sự thật, hay đang ngày một xa nó? có lẽ, rốt cuộc, hai hướng ấy trùng nhau.
"ta chồng chất những liên tưởng giống như cách ta chồng chất những viên gạch. bản thân ký ức chính là một hình thái kiến trúc."³
ngôi nhà được dựng lên từ những mảnh vỡ. từ công trường. từ những vật được nhặt về. từ giấy dán tường, những thanh thép, những tấm ván ép đã bạc màu. tôi nhặt nhạnh những gì còn sót lại. ảnh gia đình chồng lên những bề mặt vốn đã bắt đầu mục rã. những hình ảnh của quá trình trở thành của người phụ nữ—từ lúc chào đời, lúc trưởng thành, cho đến khi làm mẹ. từ phản ứng hoá học, hình ảnh dần hiện ra. mỗi giây, ở một nơi nào đó, một người phụ nữ sinh con. mỗi giây, ở một nơi nào đó, một bức ảnh được chụp. kiến tạo cũng là huỷ phá. dựng lên cũng là tháo dỡ.
ký ức của tôi về người có thực sự là của tôi, hay chỉ là một ký ức cấy ghép từ những mảnh nhặt nhạnh?
bởi tôi không thể nhớ người một cách trọn vẹn, tôi lấp đầy những khoảng trống bằng những hư cấu có cơ sở. trong lời khấn gọi, tôi hỏi: người là ai trên cõi đời này? tôi chỉ là một người đã cố khiến mọi thứ thành hình,
nhưng không thể. tôi để người ấy nuốt chửng mình. tôi để mình chìm xuống, rồi để mình thả trôi. bởi tôi từng nghĩ yêu một người là lao đầu vào thân thể họ. và tôi từng nghĩ sống nghĩa là luôn thấy mình chênh vênh ngưỡng giữa.
"ký ức giả (prosthetic memories) thực chất là ký ức cá nhân, nhưng vì chúng không phải ký ức tự nhiên, chúng gợi lên một quá khứ mang tính công cộng hơn—một quá khứ hoàn toàn không bị tư hữu hoá."⁴
ta dễ ghi nhớ một điều hơn khi nó là một phần của trải nghiệm xã hội chung. não bộ sẽ lựa chọn quên đi những gì gây đau đớn. những gì ta không nhớ khơi dậy ham muốn được biết thêm. những gì được nhớ lại thường đã được cắt ghép và lãng mạn hoá. ham muốn chỉ tồn tại trong tương quan với sự vắng mặt. bởi vậy, sự phân mảnh của ký ức trở thành một lực tạo sinh, một động cơ đẩy ta về phía đối tượng của ham muốn.
——
kể tôi nghe về những kỷ niệm khi tôi diện bộ cánh đẹp nhất của ngày chủ nhật. ừ⁵. chiếc váy màu kem mẹ tôi từng mặc, cây trâm hoa cài trên tóc và mùi nước hoa ngọt ngào. bên nhau, biển cười. ừ. chính ở nơi này mẹ đã dạy tôi hiện diện trong lặng lẽ. ngày ấy đã xảy ra chưa? ừ.
vẫn nhớ đầu thành phố này làm tổn thương tôi. buộc tôi phải nhớ lại, chẳng thể làm ngơ. khi ngắm nhìn hà nội, tôi chỉ muốn ôm lấy cô ấy. còn lại gì đằng sau đống đổ nát ấy? năm này qua thàng khác, tất cả những gì chúng ta làm chỉ là gom nhặt bụi vụn. những mùa hết nóng lại tới lạnh, trời thì u ám, bữa cơm gia đình tối đó và tia nắng hiếm hoi len qua khung cửa sổ kim loại. xin hãy soi rọi tôi trong ánh sáng tình thương. quả thực, hình ảnh này là điều khiến ta phải suy ngẫm. ở thành phố này, sự ham muốn tồn tại như quả mận kia: càng chín tới, càng quắt khô.
how i would describe this if someone asked: a prose poem meditation on the layered, constructed nature of memory and family inheritance: how we are made up of fragments, images, and mediated traces of those before us, and the paradox of wanting to both honor and refuse that inheritance. it is a stream of consciousness response to the artwork. the artwork by nhi and duy anh is saying “this is what’s happening to all of us”. my poem is meant to say “this is what it feels like to live it”.
memories lose their architecture after a while
in between the facade and the scaffolding, love can slip in and undo everything completely. the form becomes altered. highly specific, yet fragmented. i wonder: what is the chemical composition of forgetting? or is it willed, weathered by time? can one help it if memory is like trying to rebuild a torn down house from its own debris?
proust says memory is of two kinds
the daily struggle to recall where we put our reading glasses. and a deeper gust of longing that comes up from the bottom of the heart involuntarily. at sudden times. for surprise reasons. "we think we no longer love our dead but that is because we do not remember them: suddenly we catch sight of an old glove and burst into tears."¹
on days that i live in beautiful ways such as putting on a delicate dress, dusting the corners of things, arranging my household trinkets, i am reminded that i do these things for myself. i am known only to my domestic space. but i wish you were still here to witness me.
"remembering with love is like saying farewell once again."² i get so angry at this predicament. whose gaze do i long for? what image of myself is created from different memories? i force myself to move on to the loving act of forgetting. a loving act to oneself.
the space between what happened and what i remember happening keeps growing
am i moving toward truth or further away from it? maybe these are the same direction.
"you pile up associations the way you pile up bricks. memory itself is a form of architecture."³
the house is being built from debris. from construction sites. from found objects. from wallpapers and steel bars and aged plywoods. i am collecting what remains. family photographs overlaid on surfaces that are already crumbling. images of becoming a woman—from birth, adulthood, into motherhood. as chemicals interact an image develops. every second somewhere a woman gives birth. every second somewhere a photograph is taken. to create is to destroy.
to build up is to tear down.is my memory of you my own, or a prosthetic from things gathered?
because i cannot remember you completely, i fill in the blanks with informed fictions. in incantations i ask: who were you in this life? i was just a person who tried to make things happen, but couldn't.
i let someone swallow me whole. i let myself sink in it, and i let myself go. because i thought loving someone meant falling into their body headfirst. and i thought living meant to always feel on the cusps of something.
"prosthetic memories are indeed personal memories, but because they are not natural, they conjure up a more public past. a past that is not at all privatised."⁴
things are more likely to be remembered if they are part of a shared social experience. the brain will choose to forget what is painful. what we don't remember creates the desire to know more. what is remembered is often collaged and romanticized. desire exists only in relation to absence. thus, the fragmentation of memory becomes generative: an engine propelling us towards our object of wanting.
——
tell me about the memory where i was in my sunday best. yes⁵. the cream colored dress my mother wore, the flower pin in her hair and the sweet perfume. we were all together, the sea was smiling. yes. it was here she taught me how to be in quiet ways. has this day ever been before? yes.
there was the first time this city hurt me. push me to remember, and i won't be able to look away. when i look at the city of hanoi i want to wrap my arms around her. what's left beyond this debris? year after year all we do is gather dust. the seasons of heat and cold, the clouded sky, that family dinner tonight and the rare sunbeam that falls through the metal window frame. please cast me in a loving light. indeed, this image is something to reckon with. in this city desire exists like plums ripening until they shrink into themselves.
——
lời bởi/ words by anh dao ha
dịch bởi/ translation by vi bùi
trích dẫn/ citations:
1. anne carson, wildly constant (excerpt from a letter proust wrote in 1913)
2. clarice lispector, agua viva
3. louise bourgeois
4. alison landsberg, prosthetic memory
5. james joyce, ulysses (molly bloom's soliloquy)